Ένωση Σπάρτης Μ. Ασίας 1933 | Μνήμη – Πολιτισμός – Πνευματικό Κέντρο – Μέριμνα – Βιβλιοθήκη
1933, 25 Ιουνίου
Αποφασίζεται η ίδρυση του συλλόγου «Ένωσις Σπαρταλήδων Νέας Ιωνίας “τα Σπάρτα”», με έδρα τη Νέα Ιωνία, ως συνέχεια της «Ένωσης Σπαρταλήδων» που είχε έδρα την Αθήνα από το 1923. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο συγκροτείται ως εξής:
Πρόεδρος: Ιορδάνης Δημητριάδης
Αντιπρόεδρος: Κοσμάς Νικολαΐδης
Γενικός Γραμματέας: Αντώνης Σαπουντζάκης
Ταμίας: Νίκος Χατζησταθόγλου
Μέλη: Χρ. Παλόγλου, Ιππ. Γεωργιάδης, Παν. Παγιασλής, Χρ. Τσοτάνογλου, Σωτ. Γαβριήλογλου
1943, 30 Οκτωβρίου
Συγκροτείται Μεγάλη Ερανική Επιτροπή υπό τον Πατάρων Μελέτιο, με τη συμμετοχή επιφανών προσωπικοτήτων της Σπάρτης (Μ. Μηναΐδης, Βασ. Αρτεμιάδης, Γαβρ. Τσακίρης, Βασ. Πετράκης κ.ά.). Συγκεντρώνεται σημαντικό χρηματικό ποσό για την ανακούφιση 500 απόρων οικογενειών, στην καρδιά της Κατοχής.
1949
Ξεκινά η προσπάθεια για την ανέγερση ιδιόκτητου κτιρίου, μετά την εξεύρεση κατάλληλου οικοπέδου που θα στεγάσει τις δράσεις του συλλόγου ως φορέα πολιτισμού. Πρόεδρος είναι ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων. Συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο Μελέτιος, ο Ελ. Δαμιανίδης, η Ευθ. Ουλκέρογλου και ο Ν. Χατζησταθόγλου (τότε πρόεδρος), καθώς και περίπου 50 προσωπικότητες από την ευρύτερη περιοχή των Αθηνών. Το 1951 το Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας παραχωρεί οικόπεδο έκτασης 750 τ.μ., ενώ ο Δήμος εκτελεί τα έργα κάλυψης του ρέματος.
1956, 13 Μαΐου
Πραγματοποιείται με επισημότητα η θεμελίωση του κτιρίου από τον τότε Δήμαρχο Κ. Κιοφτερτζή, τον Πρόεδρο Βασ. Αρτεμιάδη -ο οποίος είχε συνεισφέρει σημαντικά μέσω εράνων Σπαρταλήδων του εξωτερικού- και τον μηχανικό Μιχ. Κιουρκτσόγλου.
Ο «Οίκος Σπάρτης», όπως ονομάστηκε, ολοκληρώνεται στην πρώτη του μορφή το 1961, επί προεδρίας Κ. Νικολαΐδη, και για περισσότερο από μία δεκαετία αποτελεί σχεδόν τον μοναδικό χώρο εκδηλώσεων στη Νέα Ιωνία.
Πραγματοποιείται η επέκταση του κτιρίου και η προσθήκη ορόφου. Οι δωρεές των Σπαρταλήδων στηρίζουν τη μεγάλη προσπάθεια δημιουργίας ενός ουσιαστικού Πνευματικού Κέντρου.
1978
Ξεκινάει η εκδοτική δραστηριότητα, με πρώτο έργο το βιβλίο του Βάσου Βογιατζόγλου «Η Πισιδία της Μικράς Ασίας». Ακολουθούν ακόμη οκτώ εκδόσεις του ίδιου συγγραφέα, καθώς και έργα των Χάρη Σαπουντζάκη, Παπαϊωακείμ Πεσματζόγλου και Αντώνη Καζαντζόγλου. Παράλληλα, αρχίζει η έκδοση της εφημερίδας του συλλόγου «Σπάρτη της Ανατολής».
1980, 23 Νοεμβρίου
Εγκαινιάζεται η Βιβλιοθήκη-Αναγνωστήριο με βασικό χορηγό τον Γαβριήλ Τσακίρη. Ουσιαστικά αρχίζει η πλήρης λειτουργία του Πνευματικού Κέντρου της Ένωσης, το οποίο στα επόμενα 28 χρόνια οργανώνει ή φιλοξενεί εκατοντάδες εκδηλώσεις: ομιλίες, προβολές, θεατρικές παραστάσεις, μουσικές βραδιές, διαγωνισμούς, σεμινάρια, ημερίδες, ελεύθερο πανεπιστήμιο κ.ά.
1984
Ξεκινά τη λειτουργία του το Τμήμα Σκακιού. Την επόμενη χρονιά διοργανώνεται Πενταεθνές Τουρνουά με τη συμμετοχή παγκόσμιων πρωταθλητών. Το Τμήμα συνεχίζει με επιτυχία τη δράση του έως σήμερα, αναδεικνύοντας πρωταθλητές και πανελληνιονίκες.
1990
Πραγματοποιείται η σημαντικότερη τροποποίηση του Καταστατικού. Ο σύλλογος μετονομάζεται σε Ένωση Σπάρτης Μικράς Ασίας, εμπλουτίζεται η σκοποθεσία του και ανοίγονται νέοι ορίζοντες δράσης.
1992, 19–22 Νοεμβρίου
Με τη συνδρομή του Δήμου Νέας Ιωνίας, οργανώνεται το 5ο Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας Αττικής, αφιερωμένο στην εγκατάσταση των προσφύγων στους Δήμους και τις Κοινότητες της Αττικής, με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή.
1993, 29 Ιανουαρίου
Η Ένωση «αδελφοποιείται» με τον Δήμο Σπαρτιατών, σε επίσημη τελετή στο Δημαρχείο της Σπάρτης.
1993, 30 Δεκεμβρίου
Η Ένωση τιμάται από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο της «υπέρ της Μνήμης του Μικρασιατικού Ελληνισμού».
1995
Θεσμοθετείται η βράβευση νέων Σπαρταλήδων, καθώς και νέων της περιοχής της Νέας Ιωνίας, που εισάγονται σε Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. Ο θεσμός διαρκεί επτά χρόνια και τιμώνται συνολικά 120 νέοι και νέες. Παράλληλα, πραγματοποιούνται τιμητικές εκδηλώσεις για την πρώτη προσφυγική γενιά, τους Σπαρταλήδες χαλιτζήδες, τους εκπαιδευτικούς και τους δημιουργούς.
1998, 13 Σεπτεμβρίου
Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος ομιλεί στην Ένωση για τον Χρυσόστομο Σμύρνης και ανακηρύσσεται «Πρώτον τη τάξει Επίτιμο Μέλος».
2000, 6 Μαΐου
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος ιερουργεί στους ναούς της Σπάρτης, κατόπιν ειδικής πρόσκλησης του Διοικητικού Συμβουλίου.
2002, Σεπτέμβριος
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ανακηρύσσεται «Επίτιμος Μέγας Ευεργέτης της Ενώσεως», σε ειδική τελετή στο Πνευματικό Κέντρο, παρουσία του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, Ιεραρχών και πλήθους προσωπικοτήτων.
2000–2008
Εντείνεται το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των εγκαταστάσεων και των δράσεων του Συλλόγου, με στόχο την πλήρη λειτουργικότητα των χώρων.
2000–2008
Ξεκινά η συγκρότηση συστηματικής συλλογής τεκμηρίων και η διαμόρφωση του Μουσείου Ενθυμημάτων.
2013
Η Ένωση Σπάρτης αναπτύσσει πλήρως τις δράσεις του Πνευματικού της Κέντρου με ομιλίες, παρουσιάσεις βιβλίων, θέατρο, συναυλίες και σημαντικές διακρίσεις στο σκάκι. Παράλληλα, εμπλουτίζει και λειτουργεί τη Συλλογή του Μουσείου Ενθυμημάτων.
2013
Λειτουργεί το Τμήμα Τετράφωνης Χορωδίας, ενισχύοντας τη σύγχρονη πολιτιστική δράση της Ένωσης.
2022
Για τα εκατό χρόνια από τον ξεριζωμό, η Ένωση συμμετέχει ή/και να φιλοξενεί ομιλίες, εκθέσεις και παρουσιάσεις νέων εκδόσεων, συμβάλλοντας ενεργά στην ερευνητική και ακαδημαϊκή δραστηριότητα.
2023
Στα 100 χρόνια της Νέας Ιωνίας, η Ένωση συμμετέχει ενεργά στους εορτασμούς, προσφέροντας πλούσιο και ουσιαστικό εθελοντισμό και διαμοιράζοντας επιστημονική γνώση και τεκμηριωτικό υλικό, με βαθιά επίγνωση της υποχρέωσης Μνήμης και μεταλαμπάδευσης στις επόμενες γενιές.
2026
Το Σάββατο 27 Ιουνίου 2026, πραγματοποιείται το 7ο Πανελλήνιο Αντάμωμα των Μικρασιατικών Σωματείων της Ομοσπονδίας Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος (ΟΠΣΕ) στη Νέα Ιωνία, με κύριο διοργανωτή την Ένωση Σπάρτης Μικράς Ασίας. Είναι η μεγαλύτερη εκδήλωση της Ο.Π.Σ.Ε. και η μεγαλύτερη πολιτιστική εκδήλωση του Δήμου Ν. Ιωνίας. Συμμετέχουν 74 Σωματεία από όλη την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ συνολικά 4.500 άνθρωποι κατακλύζουν το Δημοτικό Στάδιο.
