Το Πνευματικό Κέντρο της Ένωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας αποτελεί τον βασικό πυρήνα της πνευματικής, πολιτιστικής και κοινωνικής της δράσης και έναν από τους σταθερούς πολιτιστικούς χώρους της Νέας Ιωνίας. Συνδέεται άρρηκτα με τη μακρόχρονη ιστορία της Ένωσης, η οποία από την ίδρυσή της το 1933 εξελίχθηκε από εστία αλληλεγγύης των πρώτων προσφύγων σε οργανωμένο φορέα μνήμης, πολιτισμού και ενεργής συμμετοχής στη δημόσια ζωή της πόλης.
Το Πνευματικό Κέντρο δεν λειτουργεί ως χώρος στατικής αναπαράστασης του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανός τόπος συνάντησης, γνώσης και δημιουργίας, όπου η ιστορική εμπειρία της Σπάρτης της Πισιδίας συνομιλεί διαρκώς με το παρόν.
Ιδιαίτερη απήχηση γνώρισαν οι εκδηλώσεις-θεσμοί που καθιέρωσε η Ένωση και οι οποίες έτυχαν ευρύτατης αποδοχής, όπως: Ημερίδες για την ιστορία και τον πολιτισμό των πατρίδων της Ανατολής, Συμπόσια, Ελεύθερο Πανεπιστήμιο, Μουσική Άνοιξη, Διαγωνισμοί Νέων Μουσικών, οργάνωση Τετράφωνης Χορωδίας, διδασκαλία Παραδοσιακού Μικρασιατικού Κεντήματος, Βραβεύσεις νέων Σπαρταλήδων και μη για την εισαγωγή τους σε Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι., Πανιωνικές Εκθέσεις Ζωγραφικής, Διεθνή Τουρνουά Σκακιού, καθώς και πολλές ακόμη δράσεις, όπως το πρόσφατο Εργαστήρι Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών.
Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της πρώτης δεκαετίας λειτουργίας του Πνευματικού Κέντρου, στις εκδηλώσεις της Ένωσης συμμετείχαν, ως ομιλητές, εκθέτες ή καλλιτέχνες:
7 ακαδημαϊκοί και πανεπιστημιακοί καθηγητές,
3 σκηνοθέτες,
17 ηθοποιοί,
45 καλλιτέχνες (ζωγράφοι, γλύπτες, κεραμίστες, φωτογράφοι κ.ά.),
60 μουσικοί και τραγουδιστές,
80 χορωδοί,
15 εκπαιδευτικοί,
8 ποιητές,
4 δημοσιογράφοι,
6 γιατροί,
και 15 επαγγελματίες άλλων ειδικοτήτων.
Οι θεατές των εκδηλώσεων ξεπέρασαν τους 15.000, ενώ οι επισκέπτες-αναγνώστες της Βιβλιοθήκης υπερέβησαν τους 20.000.
Το Πνευματικό Κέντρο της Ένωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας λειτουργεί σήμερα ως ανοιχτός πολιτιστικός οργανισμός: τόπος μνήμης και τεκμηρίωσης, αλλά και χώρος σύγχρονης δημιουργίας, συμμετοχής και διαλόγου. Με ιστορική διάρκεια, θεσμική αναγνώριση και σταθερή παρουσία στη Νέα Ιωνία, συνεχίζει να μεταδίδει τη μνήμη και τον πολιτισμό της Σπάρτης της Πισιδίας στις επόμενες γενιές, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον.
Κομβικό σημείο στην εξέλιξη του Πολιτιστικού Κέντρου υπήρξε η ίδρυση της Βιβλιοθήκης, η οποία εγκαινιάστηκε στις 23 Νοεμβρίου 1980. Με την επίσημη έναρξη λειτουργίας των χώρων της Βιβλιοθήκης, του Αναγνωστηρίου και του Εντευκτηρίου καθιερώθηκε και ο τίτλος «Πνευματικό Κέντρο Ενώσεως Σπάρτης Μικράς Ασίας», αντικαθιστώντας την παλαιότερη ονομασία «Οίκος Σπάρτης».
Η Βιβλιοθήκη αριθμεί σήμερα περίπου 7.500 τόμους βιβλίων, περιοδικών και εκδόσεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται σπάνιες εκδόσεις και πλούσιο υλικό σχετικό με τον Μικρασιατικό ελληνισμό, την προσφυγική εμπειρία και την ιστορία της Νέας Ιωνίας. Οι χώροι της Βιβλιοθήκης και του Αναγνωστηρίου φιλοξενούν αναγνωστικό κοινό, εκπαιδευτικές δράσεις και εκδηλώσεις λόγου, συνεχίζοντας τη μακρά πνευματική παράδοση της Ένωσης.
Στο ισόγειο του Πολιτιστικού Κέντρου στεγάζεται το Μουσείο Ενθυμημάτων, η Αίθουσα Συλλογής της Ένωσης, η οποία είναι επισκέψιμη από το κοινό. Πρόκειται για ευρύχωρο χώρο που φιλοξενεί οργανωμένη συλλογή μουσειακών και λαογραφικών εκθεμάτων, αφιερωμένων στην ιστορία της Σπάρτης Μικράς Ασίας και στη ζωή των Σπαρταλήδων πριν και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Η συλλογή περιλαμβάνει αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αυθεντικές ενδυμασίες και κοσμήματα, εργαλεία ταπητουργίας και κλωστοϋφαντουργίας, αργαλειούς, καθώς και πλούσιο φωτογραφικό και τεκμηριακό υλικό. Μέσα από την παρουσίαση των εκθεμάτων αναδεικνύεται η κοινωνική, πολιτισμική και παραγωγική φυσιογνωμία της κοινότητας, διατηρώντας ενεργή τη σχέση της ιστορικής μνήμης με τη σύγχρονη ζωή της πόλης.
Σημαντικό τμήμα του Πολιτιστικού Κέντρου αποτελεί η Αίθουσα Εκδηλώσεων, ένας πλήρως εξοπλισμένος και λειτουργικός χώρος, σχεδιασμένος για τη φιλοξενία πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.
Η αίθουσα διαθέτει σταθερή σκηνή (podium) και είναι εξοπλισμένη με κονσόλα ήχου, μικρόφωνα, πιάνο, προβολέα οροφής (projector) και υποδομές για οπτικοακουστικές παρουσιάσεις. Υποστηρίζει διαλέξεις, ημερίδες, παρουσιάσεις βιβλίων, θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, μουσικές εκδηλώσεις και προβολές.
Η διάταξη των καθισμάτων είναι ευέλικτη και προσαρμόζεται ανάλογα με τη φύση της εκδήλωσης, μπορεί να φιλοξενήσει περίπου 250 θέσεις, εξασφαλίζοντας καλή ορατότητα προς τη σκηνή και άνετη κυκλοφορία.
Στους χώρους του Πολιτιστικού Κέντρου αναπτύσσεται σταθερά πλούσια πολιτιστική δραστηριότητα. Φιλοξενούνται ομιλίες, ημερίδες, συμπόσια, εκθέσεις, μουσικές και θεατρικές εκδηλώσεις, παρουσιάσεις βιβλίων και προβολές ντοκιμαντέρ.
Παράλληλα, λειτουργούν οργανωμένα πολιτιστικά τμήματα, όπως το Τμήμα Σκακιού, με έντονο παιδαγωγικό και αγωνιστικό χαρακτήρα και το Εργαστήρι Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών. Οι δράσεις αυτές ενισχύουν τη συμμετοχή της νεότερης γενιάς και διατηρούν ζωντανή τη βιωματική σχέση με την ελληνική και Μικρασιατική παράδοση.